کمتر کسی در جنوری ۲۰۲۰ یعنی همین چند ماه قبل و در پنجمین سالگرد توافق هسته‌ای ایران و ۵+۱ از احتمال ادامه حیات برجام سخن می‌گفت؛ اما حالا در پنجمین سالگرد اجرایی شدن این توافق، امیدها برای بازگشت به برجام تا حدودی افزایش یافته است.

به گزارش بخش ایران آریاتودی؛ ۱۶ جنوری ۲۰۱۶ و چند ماه پس از حصول توافق هسته‌ای ایران و گروه کشورهای ۵+۱ در پایتخت اتریش، طرفین رسما اجرایی شدن این توافق را اعلام کردند. توافقی که در چند سال اخیر فراز و نشیب‌های بسیاری را تجربه کرده و سیاستمداران زیادی از نابودی کامل آن سخن به میان آوردند.

حالا در پنجمین سالگرد اجرایی شدن توافق هسته‌ای ایران، کسی که این توافق را پاره کرده بود؛ تنها چند قدم تا خروج از کاخ سفید فاصله دارد. دونالد ترامپ از روز ۲۰ جنوری، دیگر در کاخ سفید حضور نخواهد داشت و مردی جانشین او می‌شود که تقریبا تمام امریکایی‌هایی که در حصول توافق هسته‌ای با ایران نقش داشته‌اند را به سر کار باز گردانده است.

جو بایدن روز شنبه (27 جدی/دی – 16 جنوری) رسما اعلام کرد که وندی شرمن مذاکره کننده ارشد امریکا در مذاکرات هسته ای با ایران به عنوان قایم مقام و وزیر امور خارجه منصوب شده و معاون آنتونی بلینکنی خواهد بود که از او به عنوان یکی از معماران امریکایی توافق با ایران یاد می کنند.

آقای بایدن همچنین ویلیام برنز را برای ریاست سازمان اطلاعات مرکزی امریکا معرفی کرده است. کسی که مسوولیت هدایت مذاکرات محرمانه ایران و امریکا در عمان را بر عهده داشت.

نگرانی اروپا از تولید یورانیوم فلزی، بی‌تفاوتی ایران

این اتفاقات در حالی در واشنگتن در حال رخ دادن است که اقدامات ایران هر روز با انتقادهای بیشتری از سوی کشورهای اروپایی همراه می‌شود. روز شنبه سه کشور ترویيکای اروپایی در بیانیه‌ای از تولید یورانیوم فلزی توسط ایران ابراز نگرانی کردند و از تهران خواستند هرچه سریعتر به تعهداتش در برجام بازگردد.

بیانیه بریتانیا، فرانسه و آلمان در واکنش به اقدام ایران در راستای تولید یورانیوم فلزی با استفاده از یورانیوم طبیعی صورت گرفته است. ایران می‌گوید پیشتر این موضوع را به اطلاع آژانس رسانده و این اقدامات در راستای فعالیت‌های تحقیق و توسعه برای طراحی نوع ارتقا یافته سوخت یک رآکتور تحقیقاتی در تهران صورت می‌گیرد.

این در حالی است که کشورهای اروپایی اقدام‌های ایران را غیرسازنده می‌دانند. تروییکای اروپایی در بیانیه روز شنبه (27 جدی/دی) خود تاکید می‌کند: « ایران بر اساس برنامه جامع اقدام مشترک متعهد است که به مدت ۱۵ سال درگیر تولید یورانیوم فلزی و فعالیت‌های تحقیق و توسعه در این زمینه نشود».

افزایش قدرت چانه‌زنی در آستانه مذاکرات احتمالی

در سوی مقابل ناظران سیاسی در ایران بر این باورند پس از تجربیات سالهای اخیر به ویژه پس از خروج ترامپ از برجام، این ایالات متحده امریکا است که طرف اصلی ایران خواهد بود، نه اتحادیه اروپا.

در همین زمینه با توجه به وعده های جو بایدن برای بازگشت به توافق هسته ای با ایران، (البته به شرط بازگشت ایران به تعهدات خود در برجام)، به نظر می‌رسد ایران تلاش دارد کارت‌های بازی خود را برای فردای احتمالی مذاکرات افزایش دهد.

از سرگیری غنی‌سازی یورانیوم ۲۰ درصد و شدت بخشیدن یک‌باره کاهش محدودیت‌ها بر برنامه هسته‌ای ایران در همین چارچوب تحلیل و ارزیابی می‌شود. به عبارت دیگر ایران این تصویر را در ذهن دارد با توجه به حجم گسترده‌ای از تحریم‌هایی که در چهار سال اخیر از سوی دونالد ترامپ علیه ایران فعال شده، اگر بخواهد پای میز مذاکره با دولت بایدن جایگاه نسبتا برابرتری داشته باشد، باید فضای مانور بیشتری در اختیار داشته باشد و قدرت چانه‌زنی خود را افزایش دهد. این فضای مانور و قدرت چانه‌زنی از دید رهبران ایران احتمالا می‌تواند با سرعت بخشیدن یکباره به روند پیشرفت برنامه هسته‌ای حاصل شود.

از سوی دیگر رهبران ایران در هفته‌های اخیر هشدار داده‌اند تا زمانی که تحریم‌های اصلی امریکا علیه تهران لغو نشود، ایران هم به تعهدات برجامی خود باز نخواهد گشت. برخی از شخصیت‌های سیاسی اصولگرا در ایران ابراز نگرانی کرده‌اند که دولت جو بایدن تلاش خواهد کرد با کنار گذاشتن تحریم‌های کم اهمیت‌تر ایران را به اجرای دوباره تعهداتش در برجام تشویق کند و از این طریق تحریم‌های اساسی‌تر همچون نفتی و بانکی را فعال نگه دارد.

مجموعه این شرایط و البته تقویت عنصر «بی‌اعتمادی» که در چهار سال اخیر بیش از همیشه بر نگاه ایران به ایالات متحده سایه افکنده، چشم‌انداز پیش‌رو برای احیای توافقی که چند سالی است با تنفس مصنوعی ادامه حیات می‌دهد را دشوارتر کرده است.

با این وجود؛ احتمالا کمتر ناظر سیاسی با این انگاره مخالف باشد که در پنجمین سالگرد اجرایی شدن برجام، امیدها برای باقی ماندن توافقی جهانی بر سر برنامه هسته‌ای ایران بسیار بیشتر از چهارمین سالگرد آن است.

آریاتودی – بخش ایران

Print Friendly, PDF & Email