ملامحمد فاضل “مظلوم” عضو هیات مذاکره کننده طالبان با دولت افغانستان است؛ مردی که طی دو دهه تقریبا نامی از وی برده نمی شد.

شاید اشتباه نباشد که گفته شود که او خطرناکترین فرمانده جنگی طالبان بوده است. ۱۹‌سال از سرنگونی رژیم طالبان و بیش از دو دهه از جنگ طالبان در مزارشریف در شمال افغانستان می‌گذرد؛ اما خونریزی و «شام غریبانی» که ملا فاضل در این منطقه برپا کرد؛ از یاد مردم نرفته است.

ملافاضل از قبیله کاکر از پشتون‌های ولایت ارزگان در جنوب کشور است. او در سال ۱۹۶۸ متولد شد. علوم دینی را در مدارس پاکستان فراگرفته و در جریان جنگ مجاهدین علیه شوروی سابق از افراد رده پایین به حساب می‌آمد. اما در میانه‌های دهه ۹۰ میلادی به جنبش طالبان پیوست و در سمت‌های مختلف کار کرد.

رابطه ملافاضل با نهادهای امنیتی پاکستان و گروه‌های اسلامگرای جهانی به رشد سریع او در رژیم طالبان انجامید. او رابطه مستقیمی با ملا محمد عمر، رهبر گروه طالبان داشت و در بیشتر جنگ‌ها سهم می‌گرفت.

ملافاضل معاون وزارت دفاع رژیم طالبان بود و ریاست ستاد ارتش طالبان را نیز در سال ۲۰۰۱ به عهده داشت. او همچنان به عنوان فرمانده طالبان در تخار و شمال کشور ماموریت داشت.

از او به ‌عنوان عضو ارتباطی طالبان با القاعده و وابستگان منطقه‌ای آن مانند جنبش اسلامی ازبکستان و شورشیان چچنی یاد می شود و بر اساس گزارش‌های منابع امریکایی، ملافاضل فرماندهی دست کم یک هزار جنگجوی خارجی عمدتا ازبکستانی را نیز به عهده داشته است.

در این سال‌ها؛ طالبان که بر بخش اعظم خاک کشور مسلط شده بود، شدیدترین جنگ‌ها را در مزارشریف و دیگر نقاط کشور راه انداخت. ملافاضل در خط مقدم جبهه علیه نیروهای ژنرال دوستم، عطا محمد نور، محقق محقق و دیگر رهبران جهادی ضدطالبان قرار گرفت.

دو اتفاق خبرسازی که در این دوران رخ داد؛ کشته شدن ۱۰ دیپلومات و یک خبرنگار ایرانی در مزارشریف و قتل عام شیعیان افغانستان در این شهر بود به دست طالبان بود. آمار کشته شدگان از 12 تا 15 هزار نفر طی سه روز گزارش شده که با توجه به شرایط ناممکن، این آمار قابل تایید نیست.

گروه فاضل پیش از ظهور شبکه حقانی از تندروترین جناح‌های طالبان به حساب می رفت. تکتیک‌ها و تندروی افراد فاضل تفاوت زیادی با حملات پیچیده و کورکورانه شبکه حقانی ندارد. این شبکه بعد از حضور نیروهای امریکایی در افغانستان قد بلند کرد و جزو تشکیلات طالبان شد. بیشتر حملات انتحاری و چندلایه در کابل کار شبکه حقانی است.

سازمان ملل ملافاضل را به ارتکاب جنایات جنگی متهم کرده و مسوول کشتار دهها هزار نفر از هزاره‌های مزارشریف در سال ۱۹۹۸ می‌داند.

ملافاضل در زمان شکست گروه طالبان وارد مذاکره با نیروهای مقاومت شد و در نومبر ۲۰۰۱ به ژنرال عبدالرشید دوستم از رهبران اتحاد شمال تسلیم شد. آقای دوستم او را ابتدا به قلعه جنگی در حاشیه مزارشریف برد که یک پایگاه نظامی برای نگهداری زندانیان طالبان بود؛ اما گروهی از شورشیان در این قلعه دست به شورش زدند و ۸۰ نفر در یک انبار پناه بردند و حاضر به خروج نشدند. افراد ژنرال دوستم ملافاضل را برای وادار کردن این ۸۰ نفر به تسلیمی به این انبار برد؛ اما آنها به سخنان ملافاضل وقعی نگذاشتند. این انبار بعدا منهدم شد.

ژنرال دوستم ملافاضل و دیگر فرماندهان طالبان را به امریکایی‌ها تحویل داد و سربازان امریکایی آنها را به بازداشتگاه گوانتانامو بردند.

این فرمانده ارشد طالبان در ۱۱ جنوری ۲۰۰۲ برای کشف اطلاعات درباره وضعیت نیروها و ساختار تشکیلات نظامی طالبان به زندان گوانتانامو منتقل شد. بر اساس اسنادی که وبسایت افشاگر ویکی لیکس منتشر کرد؛ بازرسان امریکایی او را فردی «خطرناک» دانسته‌اند که باید در زندان بماند.

اما ملا فاضل در سال ۲۰۱۴ در مقابل اسیر امریکایی، بو بریگدال، از زندان گوانتانامو رها شد. از شرایط آزادی او عدم بازگشت به میدان نبرد در افغانستان بود. او در قطر زیر نظر مقام‌های امنیتی قطری و امریکایی ماند و به عضویت دفتر سیاسی طالبان در قطر در آمد.

ملا فاضل در دو سال گذشته در مذاکرات فشرده طالبان و امریکا برای پایان جنگ افغانستان نقش فعالی داشته است.

رهبری طالبان ملافاضل را عضو هیات مذاکره کننده شورشیان با دولت افغانستان نیز منصوب کرده است. او هرچند فرمانده تندخویی است؛ اما در مواردی که کفه ترازو به نفع او نبوده است،‌ انعطاف‌پذیری از خود نشان داده است. اگر مذاکرات صلح به طور موفقیت‌آمیزی آغاز شود و ادامه یابد و به توافق صلح بین دولت و طالبان بیانجامد، بازگشت ملافاضل به صحنه سیاسی کشور می‌تواند توازن قوا را به نفع پاکستان تغییر دهد.

منبع: ایندیپندنت

آریاتودی – بخش سیاست

Print Friendly, PDF & Email