بسیاری از تحلیلگران در افغانستان، دلیل تاخیر در آغاز مذاکرات صلح را تکمیل‌ نشدن روند آزادسازی زندانیان طالبان مطابق میل این گروه و افزایش خشونت‌ها در چند ماه گذشته می‌دانند.

حتا مقام‌های دولتی هم در اظهاراتشان افزایش خشونت‌ها توسط طالبان را دلیل تاخیر و احتمالا “برهم خوردن مذاکرات صلح” عنوان کرده‌اند. از آن‌سو طالبان نیز عدم همکاری دولت افغانستان در رها سازی نزدیک به ۶۰۰ زندانی طالب را دلیل عمده این تعلل در آغاز گفتگوهای صلح عنوان می کنند.

اما یک دلیل عمده دیگر نیز وجود دارد که نمی‌گذارد تا مذاکرات صلح وارد فاز عملی شود و آن تلاش قطر برای مدیریت و اعمال‌نفوذ بر روند صلح افغانستان است. به نظر می‌رسد به‌تازگی دولت افغانستان در تلاش است تا مذاکرات صلح را از دوحه قطر به شهرهای دیگر، ترجیحا به دوبی، جده یا حتا یکی از شهرهای آلمان انتقال دهد.

دلیل اساسی این تغییر دیدگاه در دولت افغانستان، نگرانی از اعمال‌نفوذ بیش‌ از حد قطر در روند مذاکرات صلح است.

قطری‌ها در چند سال گذشته به‌ خصوص پس از افتتاح دفتر طالبان در شهر دوحه، روابطی بسیار نزدیک و صمیمی با طالبان ایجاد کرده‌اند تا جایی که دیدگاه‌های طالبان و امیرنشین قطر بسیار شبیه هم شده است.

این مساله تا حد زیادی دولت افغانستان را نگران کرده است. زیرا در این صورت، رقابت‌های جدید منطقه‌ای در درون حاکمیت افغانستان شکل خواهد گرفت. دولت افغانستان از همان آغاز مطرح ‌شدن دوحه قطر به‌عنوان محلی برای تاسیس دفتر طالبان، با این انتخاب مخالف بود. حتا افتتاح دفتر قطر نیز بدون در جریان گذاشتن دولت افغانستان صورت گرفت تا حدی که حامد کرزی رییس‌ جمهور قبلی افغانستان، سفیر این کشور در دوحه را برای مدتی به کشور فراخواند و تنها پس از فشارهای امریکا به این طرح رضایت داد.

قطر در دوره‌ ای که عربستان سعودی درگیر اصلاحات درونی و چالش‌های ناشی از این اصلاحات بود؛ خودش را به‌عنوان یک بازیگر فعال در منطقه مطرح کرد. این کشور کوچک در دو سال گذشته به ‌اندازه کافی در روند صلح افغانستان نفوذ کرده است. تا جایی که طالبان به ‌جز قطر، حاضر نیستند تا در هیچ کشور دیگری روند مذاکرات را آغاز کنند.

به نظر می‌رسد تا حد زیادی، دیدگاه‌های طالبان و قطر با هم نزدیک شده است. از سوی دیگر؛ زلمی خلیل زاد نماینده ویژه امریکا در امر صلح افغانستان نیز از میزبانی قطر برای مذاکرات صلح پشتیبانی می‌کند.

گزارش‌های تایید ‌نشده حاکی است که بنیاد قطر وعده کمک‌های مادی قابل‌ توجهی به خلیل‌زاد داده است تا جایی که تلاش‌هایش را برای متمرکز بودن تمامی دور‌های مذاکرات در قطر بیشتر کرده است.

اما حالا عربستان سعودی از آن دوره انزوای منطقه‌ای بیرون آمده و در تلاش است تا مدیریت معادلات منطقه‌ای را دوباره روی دست بگیرد.

شاید نخستین اقدام عربستان سعودی، وارد شدن به روند مذاکرات صلح باشد و شاید هم نخستین نشانه آن تعهد این کشور برای ساخت ۶۰۰ مکتب برای معارف افغانستان است.

در حال حاضر؛ عربستان به قطر به‌عنوان یک رقیب جدی می‌نگرد و در تلاش است تا مدیریت روند مذاکرات صلح را از دست قطر پس بگیرد.

دولت افغانستان نیز از برگزاری مذاکرات صلح در دوحه اصلا راضی نیست و این خود ظرفیت دیگر برای وارد شدن عربستان در روند صلح ایجاد می‌کند. در این میان تنها زلمی خلیل زاد می ماند که همچنان با تلاش زیاد در پی برگزاری زودهنگام مذاکرات صلح در دوحه است و به نقل از تحلیلگران سیاسی، حتا طالبان را نیز ترغیب کرده است تا از پافشاری روی آزادسازی قطعی پنج هزار طالب زندانی بگذرند و همچنان خشونت‌ها را تا حدی کاهش بدهند.

اما اگر عربستان سعودی نیز وارد بازی شده باشد؛ بعید به نظر می‌رسد که به این زودی نمایندگان دو طرف درگیر در افغانستان را پشت میزهای مذاکره ببینیم.

آریاتودی – تهیه و تنظیم: داکتر روبینا پویش بدخشی

Print Friendly, PDF & Email