دونالد ترامپ، ریيس جمهوری ایالات متحده که دو سال پیش از طرح خود برای صلح میان اسراییل و فلسطینی‌ها در خاورمیانه سخن گفته بود، روز پنجشنبه (3 دلو – 23 جنوری) اعلام کرد؛ جزییاتی را درباره رویکرد این طرح آشکار خواهد کرد. این متن نگاهی دارد به مهمترین نکاتی که طرح صلح ریيس‌ جمهوری امریکا با آنها روبروست.

مسایل کلیدی کدام‌اند؟

  • وضعیت بیت‌المقدس، از جمله بناهای تاریخی و اماکن مقدس آن برای مسلمانان، یهودیان و مسیحیان
  • تعیین مرزی که دو طرف با آن موافق باشند
  • یافتن تدابیری امنیتی که اسراییل را از حملات احتمالی فلسطینی‌ها و همسایگان مخاصم آسوده ‌خاطر کند
  • رسیدگی به تقاضای استقرار دولت فلسطینی در مناطق اشغالی، یعنی کرانهٔ باختری رود اردن، نوار غزه، و شرق بیت‌المقدس که اسراییل آنها را در جریان جنگ سال ۱۹۶۷ تصرف کرد
  • یافتن راه‌حلی برای گرفتاری میلیون‌ها آواره و پناهجوی فلسطینی
  • انجام هماهنگی‌هایی‌ برای آنکه بتوان منابع طبیعی محدود منطقه از جمله آب شیرین را منصفانه تقسیم کرد

فلسطینی‌ها خواستار آن هستند که اسراییل شهرک‌سازی‌اش را در کرانه غربی اردن و نیز شرق بیت‌المقدس متوقف کند. بیش از ۴۰۰ هزار اسرایيلی در میان ۳ میلیون فلسطینیِ ساکن کرانه غربی جای اقامت دارند و ۲۰۰ هزار واحد مسکونی اسراییلی هم در شرق اورشلیم برپا شده است.

برنامه صلح خاورمیانه، ولی حالا چرا؟

دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری ایالات متحده و بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرایيل دوستان نزدیک اند و روابط دو کشور در اوج است.

این دو تن هر دو در خانه مشکل دارند؛ ترامپ احتمالا می‌خواهد فکر همه را از دادگاه استیضاحش دور کند و نتانیاهو هم از دو ماه پیش به فساد مالی متهم شده است. هر دوی آنها مدعی شده‌اند که هیچ تخلفی نکرده‌اند.

ترامپ چندبار اجرای طرح خاورمیانه خود را به تعویق انداخته تا مشکلی در انتخابات نتانیاهو پیش نیاید،‌ چون ممکن است با اجرای این طرح اسرایيل نیازمند دادن امتیازاتی باشد.

اما حالا ترامپ خود در مقطع حساس پیش از انتخابات است و نمی‌ارزد که صبر پیشه کند تا معلوم شود نخست‌وزیر بعدی اسرایيل کیست و چه می‌خواهد.

راه حل ترامپ برای حل بحران اسراییل و فلسطین چیست؟

معامله یا توافق قرن طرحی است چند ده برگی که کلیات سیاسی آن تاکنون مخفی مانده است.

آن دسته از فلسطینی‌ها و اعرابی که توضیحات کلی درباره این طرح دریافت کرده‌اند نگران‌اند که این طرح بخواهد فلسطینی‌ها را تطمیع کند تا با اشغال اسراییل کنار بیایند.

این کار‌ می‌تواند مقدمه‌ای باشد که اسرایيل نیمی از کرانه باختری و اکثر دره اردن را با خاک حاصلخیزش ضمیمه سرزمین خود کند.

فلسطینی‌ها می‌گویند که دره اردن که حدود ۳۰ درصد از کرانه غربی را تشکیل می‌دهد سهمی کلیدی در دولت آینده فلسطین دارد و خوراک‌رسانِ کرانهٔ باختری و سرزمین‌های آن‌سوی مرز در کشور اُردن است.

شاید با توجه به پیشینه تجاری ترامپ و دامادش جرد کوشنر، طراح اصلی این برنامه، آنچه در ماه جون گذشته در بحرین انجام شد؛ فاز اول این طرح صلح بوده باشد؛ یعنی طلب ۵۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری برای تقویت اقتصاد فلسطینی‌ها و همسایه‌‌های عرب‌شان.  چنین کاری یعنی اتخاذ یک رویکرد تماما اقتصادی برای کشمکشی که ریشه‌های عمیق مذهبی و سیاسی دارد.

کوشنر تاکید کرد که رویکرد او برای فلسطینی‌ها شکوفایی اقتصادی و برای اسرایيل امنیت به بار می‌آورد.

بخت‌های موفقیت این طرح کدامند؟

آخرین گفتگوهای صلح اسرایيل و فلسطین در سال ۲۰۱۴ به بن‌بست رسید، آن‌هم در حالی که موانعی نظیر توسعه شهرک‌های اسرایيلی، قدرت‌گیری حماس در نوار غزه و بی‌اعتمادی طولانی‌مدت، سختی مذاکره را دو چندان کرده‌ است.

آنچه در این میان، کمتر کسی از آن سخن می‌گوید راه‌حل بین‌المللیِ داشتنِ دو دولت در این سرزمین است، یعنی یک دولت رسمی فلسطینی در همسایگی دولت اسراییل.

سازمان ملل و اکثریت کشورهای جهان حامی این طرح بوده‌‌اند و همواره آن را اساس هرگونه طرح صلح بعدی برشمرده‌اند.

اما دولت ترامپ یکباره از سیاست چند دهه‌ای امریکا در این زمینه پا پس کشید و مایک پمپئو سال گذشته اعلام کرد که کشورش شهرک‌های اسرایيلی در کرانه باختری را “ناسازگار با قانون بین‌الملل” نمی‌داند.

در حالی که فلسطینی‌ها و اکثریت جامعه بین‌الملل این شهرک‌ها را غیرقانونی می‌دانند؛ اسرایيل مدعی است که به دلایل تاریخی، دینی و سیاسی با این سرزمین‌ها پیوند عمیق دارد و امنیتش نیز به حفظ آنها وابسته است.

آیا ایالات متحده می‌تواند میانجیِ مورد اعتمادی باشد؟

نتانیاهو روز چهارشنبه دعوت به دیدار از کاخ سفید را “شادمانه” پذیرفت. دیداری که در آن بنا بود جنبه‌های سیاسی طرح صلح خاورمیانه اعلام شود. وی گفت:” فکر می‌کنم رییس جمهور ترامپ به‌دنبال آن است که صلح و آرامشی را به اسرایيل بدهد که این کشور شایسته‌ آن است”.

اما محمود عباس ریيس تشکیلات خودگران فلسطینی اعلام کرد که دیگر نمی‌توان واشنگتن را میانجیِ معتمدی به‌شمار آورد. این سخنان او یادآور تصمیمات سالهای اخیر ترامپ در این مورد بود که اسرایيلی‌ها را سر ذوق آورد؛ اما فلسطینی‌ها را خشمگین و افسرده کرد.

کارهایی نظیر به‌رسمیت شناختن اورشلیم (بیت‌المقدس) به عنوان پایتخت اسرایيل، انتقال سفارت امریکا از تل‌آویو به این شهر و قطع کردن صدها میلیون دلار کمک بشردوستانه به فلسطینی‌ها، کمک‌های بشردوستانه‌ای که قطع آن، به شکل اهرم فشاری برای بازگردندان فلسطینی‌ها به پای میز مذاکره دیده می‌شود.

منبع: یورونیوز

آریاتودی – بخش خاورمیانه

Print Friendly, PDF & Email